پیدایش بارش شهابی ریعی در آستانه سال جهانی اخترشناسی

یکی از غنی ترین بارش های شهابی هر سال بارش شهابی ربعی است. در بهترین شرایط رصدکنندگان این بارش بیش از 100 شهاب در ساعت را رصد می کنند. پس برای شکار شهابها آماده باشید. هر بارش شهابی را با نام همان صورت فلکی که کانون بارش در آن قرار گرفته است، نام گذاری می کنند، مانند: بارش شهابی برساوشی، جوزایی، اسدی و…. برای اطلاعات بیشتر در زمینه بارش های شهابی به مقاله بارش های شهابی مراجعه کنید.

ربع، یک صورت فلکی قدیمی بود که در تقسیم بندی جدید تر جزو صورت فلکی عوا قرار گرفت، بر اساس تقسیم بندی جدید کانون بارش در صورت فلکی عوا است، اما نام ربع بر روی این بارش ماند! البته می توان آن را بارش شهابی عوایی نیز نامید.

محدود زمانی فعالیت بارش شهابی ربعی از 12 تا 17 دی ماه است. امسال اوج بارش ظهر جمعه 13 دی ماه به وقت ایران خواهدبود. که رصد در بامداد 13 و شامگاه 14 دیماه پیشنهاد می شود.

متاسفانه اوج بارش شهابی ربعی چند ساعت بیشتر نیست. پس از اوج شمار شهابها بسیار کم می شود. برای همین اگر اوج بارش در وسط روز باشد بارش را از دست می دهید. (مانند امسال)

مکان بارش در حدود 10 درجه شمال ستاره بتا (β) - عوا است. (بتا ستاره سر باد بادک است)

مشخصات بارش شهابی ربعی:

مختصات کانون بارش= بعد: m 30 و h 15 میل: 50 درجه

سرعت ساعتی سمت الرأسی 95:(ZHR)

شاخص جمعیتی 1/2:(r)

همانطور که می دانید دنباله دار ها منشا بارش های شهابی هستند در مطالعات اولیه منشاء این بارش دنباله دار 96 P/Machholz تعیین شد. مشخصه های مداری این دنباله دار با شهابواره های بارش ربعی تطابق نشان می دهند. در سال 1979 Hasegawa   در مقاله ای نشان داد دنباله دار C/1491Y1 در همان مدار شهابواره های بارش ربعی قرار دارد و این دنباله دار منشاء بارش می باشد. نکته جالب توجه اینکه عرض توده ذرات بارش شهابی ربعی چندان گسترده نیست، با کمی جابجایی توده، ممکن است بارشی دیده نشود. Peter Jenniskens از موسسه SETI در مقاله ای در سال 1997 به تجزیه و تحلیل بارش ربعی پرداخت. او نشان داد كه این بارش خیلی جوان است و بیش از چند صد سال قدمت ندارد. بررسی جابجایی شهابواره ها  در چند صد سال گذشته مشخص كرد كه دو دنباله دار مذكور نمی توانند منشاء این بارش باشند. ویژگی جالب این بارش شیب زیاد منحنی فعالیت آن است یعنی اوج آن در مدت چند ساعت اتفاق می افتد و به سرعت افت می كند. Jenniskens   این اثر را مربوط به تمایل مداری زیاد دنباله دار منشاء دانست. دو سال قبل یك تیم تحقیقاتی به سرپرستی وی در مقاله ای نشان دادند كه منشاء بارش ربعی سیارك تازه كشف شده   2003 EH1 است. او معتقد است این سیارك بازمانده یا تكه ای از یك دنباله دار است. رصدها این گفته را تایید می كنند كه احتمالا" این سیارك بخشی از دنباله ار C/1491 Y1 كه در 500 سال قبل از آن جدا شده است. علاوه بر این رصدها نشان می دهند توزیع جرمی شهابهای این بارش یكسان نیست.در نتیجه درخشندگی شهابها دربازه های زمانهای مختلف تغییر می كند.

یک نکته جالب توجه اینکه درخشان ترین شهاب ها در بارش شهابی ربعی به رنگ آبی و زرد و مایل به سبز دیده می شوند. در ضمن شهابهای این بارش  سرعت نسبتا" كمی دارند . این امر باعث می شود تا زیبایی شهابهای ربعی دو چندان شود. این شبها هوا بسیار سرد است لباس گرم و نوشیدنی داغ هنگام رصد به همراه داشته باشید، مطمئنا در بامداد 14 دی ماه هیچ چیزی گرمابخش تر از شهابهای ربعی نیست.

با سپاس بی پایان از استاد اکبر نعمتی/مدیر محترم وبگاه ستاره پارسی.

شبی خاطرانگیز در سال

 

شبی خاطرانگیز در سال
دیدار با ناهید و برجیس در کنار تک قمر زمین زیبایی های آسمان شب را چندین برابر می کند

(وقت را هدر ندهید)

شامگاه دوشنبه این هفته شما رصدگران و عکاسان آسمان زیبای شب می توانید مثلثی را

از سه جرمی که راس های آن قرار دارند که شامل ماه و ناهید و مشتری غول پیکر مشاهده کنید

ماه درامشب، با درصد روشنایی 15 و قدر زهره 4- می باشد حدود دو درجه نیز با غول منظومه خورشید

 سیاره برجیس، جدایی زاویه‌یی دارد و این در حالی است كه ماه در فاصله‌ 402 هزار و ناهید در فاصله 150 میلیون

 و برجیس در فاصله 867 میلیون كیلومتری زمین هستند

این پدیده درسراسر ایران و جهان باچشم غیرمسلح قابل دیدن است

آسمانتان پرستاره

منبع: starrysky.ir

 

شب آرزوها

شامگاه ۲۱ امرداد به همراه کاروان رصدگران آسمانِ انجمن نجوم نیشابور (کانون حکیم عمر خیام نیشابوری) برای تماشای شهاب باران برساوشی ^۱ راهی روستای حصارسرخ، در جنوب نیشابور شدم. ساعتی پیش از غروب، به رصدگاه خود، بین این روستا و روستای پاباز رسیدیم.

با غروب آفتاب و تاریک شدن آسمان، درحالی که ستاره ها یک یک آشکار می شدند، سر و کله نخستین شهاب ها پیدا شد و فریاد شادی را از گروه بلند نمود. هرچند ماه هنوز در آسمان بود و اجازه خودنمایی شهاب های کم نور بسیاری را نمی داد؛ با این حال مهتابش، منظره آرام و  چشم نوازی از طبیعت پیرامونمان آشکار می ساخت.

تا غروب ماه در بامدادان، به تمرین رصد و آموزش مهمانان و همراهان گروه پرداختیم. دور هم شام خوردیم، پس از آن گروهی که وظیفه رصد بارش را به عهده داشتند در جایگاه خود قرار گرفته و به ثبت شهاب ها پرداختند.

من نیز در گوشه ای به همراه بهترین دوستانم  ساعت ها آسمان را تماشا کردم (و چون کودکان، هر شهاب، آرزویی)

پنجمین سالی بود که در چنین شبی چشم انتظار شهاب های برساوشی بودم و چهارمین سالی که به همراه دوستان خود، مشتاقان آسمان، به تماشای این رویداد بی نظیر می رفتم.

سپاس از مرتضی حسینی، ایمان خماریان (مدیران برنامه) و احمد حصاری (میزبانمان در روستای حصار سرخ). و البته دوستانی که به شوقِ همنشینی شان در زیر آسمان، همسفر گروه شدم؛ با هم شهاب ها دیدیم و  با هر یک آرزو ها کردیم.

<۱>  نیمه شب ۲۵ تیر ماه ۱۲۴۱ (۱۶ ژوییه ۱۸۶۲) لوییز سویفت (Lewis Swift ستاره شناس آمریکایی، کاشف ده ها دنباله دار و صد ها میغواره -سحابی-، یکی از اندک ستاره شناسانی که موفق به دو بار دیدن دنباله دار هالی شده) جرمی ناشناس را به عنوان دنباله دار در آسمان ثبت نمود. تاتل (Horace Parnell Tuttle، ستاره شناس آمریکایی و کاشف ده ها دنباله دار و سیارک) نیز سه شب بعد  موفق به دیدن آن شد. دنباله داری دوره ای که بعد ها سویفت-تاتل (۱۰۹P/Swift-Tuttle) نام گرفت.

این دنباله دار ۳۱.۲ کیلومتری، مداری بیضی گونِ چنان کشیده دارد که در نزدیک ترین فاصله، به اندازه زمین و در دورترین فاصله به اندازه پلوتو از خورشید دور می شود. سویفت-تاتل هر ۱۱۳.۲۸ سال یکبار خورشید را می گردد. آخرین بار ۲۰ آبان ۱۳۷۱ به نزدیک ترین فاصله اش از خورشید رسید و دگر بار ۲۱ تیر ماه ۱۵۰۵ به این نقطه می رسد.

هر بار که این دنباله دار به خورشید نزدیک می شود، در مسیر خود انبوهی از ذرات غبار را بر جای می گذارد.

آنچه این خرد سنگ آسمانی را مشهور نموده تلاقی مدار آن با مدار زمین است. زمین هر سال در ۲۱ امرداد به نقطه ی تلاقی مدارش با این دنباله دار می رسد. جایی که تلی از ذرات گرد و غبار برجای مانده از آخرین عبور سویفت-تاتل به انتظار زمین نشسته اند.

این ذرات از راستای ستارگانگاه برساوش (صورت فلکی پورزاوش- Perseus) به سمت زمین می آیند و سوختن آن ها در هواسپهر، باعث به وجود آمدن شهاب هایی می شوند که به برساوشی ها (Perseids) معروفند.

نگارنده:سعید آقائی

نکته قابل به ذکر اینکه این شهاب باران مقارن بود با سالروز تولد من.یعنی هر ساله اوج شهاب باران برساووشی سالروز میلاد من هست!پس سالروز میلادم،شهاب باران باد!

امین اسعدی

---

آشنایی با آسمان شب (قسمت نخست)

1-گشت آسمانی

گنبد مینایی که بالای سر همه ماست و هزاران ستاره را در خود نمایان ساخته توسط پیشینیان،در قالب شخصیت های اساطیری،نام گذاری شده است.در واقع هر کسی که بخواهد در زمینه نجوم رصدی فعالیت کند،می بایست با صور فلکی آسمان آشنا شود.شناخت صور فلکی از ملزومات رصد است.اگر شما بخواهید یک جسم غیر ستاره ای مانند یک سحابی یا کهکشان را رصد کنید باید از نقشه های نجومی مانند اطلس ها ٬نرم افزار ها و ... استفاده کنید و جایگاه جرم غیر ستاره ای را در میان صور فلکی بیابید. شناخت صور فلکی برای یافتن جرمی خاص٬ به مانند یافتن نشانی مکانی است،این موضوع خود مستلزم تسلط بر خیابان های شهر می باشد.همچنین برخی از صور فلکی به دلیل پرنوری ستارگان خود و دست یابی آسان، به عنوان صور فلکی اصلی شناخته می شوند؛چرا که می توان با دانستن شکل آنان صور فلکی اطرافشان را یافت.برای مثال ساده ترین صورت فلکی که همگان با آن آشنایی دارند،دبّ اکبر است . اگر دو ستاره پرنور این صورت فلکی را به هم وصل کنیم و 5 برابر امتداد دهیم به پرنور ترین ستاره دبّ اصغر که همان ستاره قطبی است خواهیم رسید (شکل اوّل). از دیگر صور فلکی آسان می توان ذات الکرسی که دارای 5 ستاره شاخص و تقریبا هم نور است،نام برد.این صورت در زمینه آسمان شکل w را می سازد(شکل دوم).در شب های کوتاه تابستان اندکی پس از غروب خورشید، سه ستاره پر نور در بالای سر خود می بینید که به مثلث تابستانی  معروف اند (شکل سوم).3 راس پرنور آن متعلق به 3 صورت فلکی :دجاجه،شلیاق و عقاب است.

برای اینکه به صورت های فلکی تسلّط یابید،اوّلا باید به دنبال یک نقشه نجومی  و یا گردونه آسمان بگردید و ثانیا تمرین کنید!تمرین،تمرین و تمرین !!!برای تبدیل شدن به یک منجم خوب،تنها راه،تمرین کردن است. خواندن هزاران مقاله و کتاب نمی تواند به اندازه تمرین های اصولی و پی درپی رصدی شمارا در رصد موفق کند .

ممکن است در شروع کار ندانید از چه کتاب و یا نقشه ای  استفاده کنید.«صورت های فلکی» ترجمه مهندس احمد دالکی و «شناخت مقدماتی ستارگان» ترجمه توفیق حیدر زاده جز بهترین کتب برای گام نهادن در راه نجوم اند!

2-زاویه بندی در آسمان

دومین مبحثی که باید در زمان یادگیری صور فلکی بیاموزید٬ این است که بتوانید زاویه دو جرم آسمانی را از هم،با دقّت خوبی اندازه گیری کنید.این کار از آن جهت توصیه می شود که اگر می خواهید در یادگیری صور فلکی اطمینان داشته باشید که صورت یافته شده،همان صورت مذکور در گردونه آسمان است،باید از اطلس هایی استفاده کنید که ستاره ها را با زاویه بینشان مشخص کرده اند. برای ابتدای کار می توان به بررسی زاویه جدایی میان ستارگان برخی صور فلکی اشاره کرد.برای مثال جدایی زاویه ای میان دو ستاره دبه و مراق که دو ستاره پر نور دب اکبر  هستند (آلفا و بتای دب اکبر) 5 درجه است .جدایی زاویه میان هر 4 ستاره  فرس اعظم که 4 راس یک مربع اند تقریبا 16 درجه است .بدر ماه تقریبا 5/0 درجه آسمان را پوشش می دهد.

دیگر راهی که برای اندازه گیری زوایا استفاده می شود،حالت های مختلف دست است.

 شما می توانید با کشیده نگه داشتن بازو و قرار دادن دست خود در حالت های مختلف به زوایای تقریبی پی ببرید.

توجه داشته باشید که زاویه بندی با دست از مباحثی است که اعداد دقیق آن با تجربه رصدی به دست می آید .اعداد بالا،اعدادی هستند که به طور معمول در بیشتر موارد صدق می کنند.

کتاب ستاره شناسی اصول و عمل- نوشته:ا ای ری٬دی کلارک – مترجم:سید احمد سیدی نوقابی

منبع:

گرد آورنده :مهسا سخا

در مقالات بعدی به معرفی مفاهیم جدید دیگری از جمله: مختصات شناسی اجرام آسمانی ٬قدر و چگونگی اندازه گیری آن و... خواهیم پرداخت.

برای شروع هر کاری مقدمه ای لازم است .مقدمه شروع پروژه های رصدی،اطلاع از یک سری مبانی اولیه نجومی و آشنایی با پهنه نیلی آسمان است.به منظور دست یابی به این هدف مشتاقم در سلسله مقالاتی که با هدف آشناسازی با مفاهیم اولیه در علم نجوم تدوین نموده ام٬ به چند تعریف پایه رصدی اشاره کنم.