بارش شهابی برساووشی

منبع:مجله نجوم

اجرام عمقی آسمان

شاید برای هر منجم،رصد اجرام اعماق آسمان از قبیل خوشه ها،کهکشان ها و ...،جالب ترین و بهترین رصد باشد.هر چند که برای خود من رصد کردن شهاب ها،بهترین لحظات را برای من در زیر سپهر نیلگون را رغم می زند.به هر صورت تصمیم گرفتم مخاطبان عزیز را با این اجرام شگفت انگیز بیشتر آشنا کنم.
اصطلاحآ به گروهی از ستارگان،نظیر خوشه های ستاره ای و کهکشان ها،اجرام ستاره ای،مانند سحابی ها که در ورای منظومه شمسی ما قرار دارند،اجرام عمقی آسمان اطلاق می شوند.این اجرام توسط ستاره شناسان به صورت کاتالوگ هایی در آورده شده است.مشهورترین و عمومی ترین این ها،فهرست اجرام مسیه (M)،کاتالوگ عمومی جدید (NGC) و کاتالوگ اندکس (IC) می باشد.
خوشه های ستاره ای:
عبارتند از گروهی از ستارگان همانند،که از نظر سن و ترکیبات،که از یک ابر بین ستاره ای و تقریبآ همزمان به وجود آمده و نیروی گرانش آن ها را در کنار یکدیگر قرار داده است.
خوشه های باز (که معمولآ خوشه های کهکشانی خوانده می شوند) عبارتند از چندین تا چندین هزار ستاره جوان که به صورت گروهی باز،درخشنده و معمولآ داغ و آبی هستند.خوشه پروین در صورت فلکی ثور با قدر ظاهری 1.3 و خوشه هوادس در صورت فلکی ثور با قدر ظاهری 0.6 نمونه هایی از این دسته اند.
خوشه های گوی سان عبارتند از توده ای از ستارگان در فضایی نسبتآ کروی که تعداد آن ها تا چندین میلیون هم می رسد و معمولآ مسن هستند.به صورت غول سرخ و ابر غول بوده و در آن ها خیلی کم گاز های بین ستاره ای دیده می شود.M4 در صورت فلکی عقرب با قدر ظاهری 5.9 نمونه ای از این دسته است.
سحابی ها:
ابر هایی از گاز (بیشتر از همه هیدروژن) و غبار (کربن و سلیس)در فضا می باشند.انواع سحابی ها عبارتند از:«سحابی های جذبی» که از ابر های تیره تشکیل شده اند و غبار های موجودی در آن ها،نور رسیده از فواصل دور را جذب یا پراکنده می کند.«سحابی انعکاسی» که به وسیله نور ستارگان نزدیک و منعکس شده از ذرات غبار،روشن می شوند.«سحابی نشری» از نور فلورسنس گاز های مجاور،توسط پرتو افکنی ستاره های نزدیک درخشنده می شوند.«سحابی سیاره ای» که گاهی به صورت حلقه ای نازک از گاز های حاصل از بیرون ریختن مواد در پایان زندگی غول های قرمز به وجود آمده اند.و «پس مانده های ابر نواختر» که عبارت خواهد بود از پوسته نازک،غیر منظم و عظیم گازهای منبسط شده که از بقایای انفجار ابر نواختر ها به وجود آمده باشد.هر سه مورد سحابی های جذبی،نشری و انعکاسی را «سحابی پخشنده» می گویند.
کهکشان ها:
عبارتند از گاز،غبار و میلیون ها یا میلیارد ها ستاره که با کمک نیرو های گرانش متقابل،دور هم جمع شده اند.کهکشان ها به صورت خوشه ها و خوشه های کهکشانی در قالب ابر خوشه ها هستند.کهکشان راه شیری ما متعلق به خوشه کهکشانی «گروه محلی» و «ابرخوشه قوس» می باشد.«کهکشان های بیضوی» «نوع E» به آن هایی گفته می شود که از نظر شکل تقریبآ از کروی تا خیلی کشیده باشند.اینها مقدار کمی گاز و یا در کل بدون گاز و غبار بوده و دربرگیرنده ستاره های پیر می باشند.«کهکشان مارپیچ میله ای» (نوع SB) از نوع مارپیچی با میله ای از ستارگان و مواد بین ستاره ای است که به طرف مرکز آن پیش می رود.«کهکشان های نامنظم» (نوع Irr) آن هایی هستند که شکل خاصی نداشته و معمولآکوچک می باشند.کهکشان هایی که در هیچ یک از این دسته بندی ها تعریف نشوند،به نام «کهکشان های خاص» نامیده می شوند.
گردآوری و نگارش:امین اسعدی
E-mail:[e-mail]
ID:phoenix_0072002

منابع:
کتاب صورت های فلکی از دکتر گری مکلر،دکتر مارک چارترند،ویل تیریون،ترجمه مهندس احمد دالکی.
کتاب اطلس آسمان شب از ویل تیریون،ترجمه و اقتباس از احمد علیزاده قریب.
مطالب خانم حوریه رئیس الساداتی در مورد خوشه های ستاره ای.
بخش علمی روزنامه توقیف شده شرق.
سرویس علمی سایت خبری BBC
پایگاه اطلاع رسانی نجومی آسمان پارس   www.parssky.com
دایره المعارف ویکی پدیا   www.fa.wikipedia.com

گاهنامه 6

در این قسمت مقوله گاهنامه به پایان می رسد.البته این قسمت از دیگر قسمت ها طولانی تر،مهم تر و جالب تر است.امیدوارم که از طولانی بودن آن خسته نشوید.هر چند جذابیتی دارد که شما را تا انتها به خود جلب می کند.در آخرین قسمت لازم می بینم که از آقای آقائی به خاطر در اختیار قرار دادن این منبع ارزشمند تشکر کنم.همچنین از خانم مهتاب سعیدان که انگیزه نوشتن این مقالات را در من برانگیختند،بسیار سپاسگزارم.

امین اسعدی

6/5/86

 

 

مشاهده ادامه مطلب

گاهنامه 5

در این قسمت می خواهم بیشتر راجع به مبدا گاهنامه های مختلف صحبت کنم و این که چگونه و از چه زمانی تصمیم به ایجاد سال و تاریخ گرفته شد.اینکه آیا واقعا ما در سالی هستیم که وجود دارد.یعنی الان که 1386 است،واقعا در این سال قرار داریم یا نه؟

زمان چیست؟آیا واقعیتی است یا جز اختراع فکر آدمی چیز دیگری نیست؟در قلمرو فلسفه و ما بُعد طبیعت و اختر شناسی و فیزیک سخن بسیار رفته،اما تعریف منجزی برای آن به دست داده نشده است.قبل از ظهور پدیده نسبیت،کسی درصدد تعریف کردن آن نبود و بعد از آن هم.پس آنچه مسلم است،زمان به صورت خطی صاف و از دو سو متناهی است که ما در قسمتی از آن قرار داریم،گذشته در قسمتی و آینده در قسمتی.زرتشتیان،یهودیان،عیسویان و به پیروی از آنان مسلمانان مبدای تاریخی انتخاب کرده اند،موهومی.اما به هر تقدیر وقتی که مبدای یک بار مشخص شد بقیه را می توان با آن سنجید.

مبدا های اختیار شده متعدد است،اما آن که بیشتر از همه متداول است میلاد مسیح است که گاهشماری براساس آن مبدا را میلادی می نامند.مبدا میلادی نزد همه عیسویان و بسیاری از اقوام غیر مسیحی و حتی بسیاری از کشورهای اسلامی متداول است.مبدا گاهشماری ایرانی سال 1 هجرت بود و هست و خواهد بود.اما وقتی که در تنظیم گاهشماری کنونی پی برده شد که در 2346 سال یعنی 24 قرن قبل از هجرت به وجود آمده است لازم دیده شد که مبدا ملی برای آن اختیار شود.و آن سال 1 به مبدا ملی است و مقارن با 2346 سال پیش از هجرت و 1725 سال پیش از میلاد بوده است.پس گاهشماری ایرانی دو مبدا دارد:هجری و خورشیدی.

تاریخ میلادی در نزدیک به 525 سال بعد از تولد مسیح و به وسیله یک راهب به نام دیونوسیوس اکسی گوئوس اختراع شد.سر آغاز این تاریخ اول ژانویه 754مین سال از بنای شهر رم است.

مبدا هجری هم چند سالی پس از هجرت وضع شد. پیامبر در سپتامبر 622م مکه را به قصد مدینه ترک گفتند.اما روز خروج از مکه و روز ورود به مدینه مبدا قرار نگرفت.بلکه اول محرم سالی که هجرت در آن وقوع یافت و مقارن با 16 ژوئیه 622 و 26 تیر ه.ش، بود،مبدا تاریخ هجری قمری مقرر گردید.مبدا تاریخ هجری شمسی 119 روز جلوتر یعنی 19 مارس 622 است.

در مورد مبداهای دیگر مختصرا توضیح می دهم:

آفرینش جهان.به عقیده زرتشتیان 3000 سال پیش از ولادت زرتشت،به عقیده یهودیان 2448 سال قبل از ظهور موسی و به گمان مسیحیان 5519 قبل از میلاد،آفرینش جهان بوده است.دقیقترین (!) محاسبه از قدیس جیمز اشر اسقف کلیسای انگلستان است که در سال 1305/1656 آفرینش جهان را در ساعت 8 صبح روز 23 اکتبر 5519 قبل از میلاد اعلام نمود!!!

طوفان.بعضی از آن به طوفان مشهور نوح تعبیر کرده اند و برخی هم طوفان برفی شدیدی همزمان با پادشاهی جمشید پیشدادی دانسته اند.هر دو فرض بالا بی پایه اند و بر سر آن ها اختلاف بسیار است.بعضی دیگر آن را 546 سال پیش از شروع تاریخ یزدگردی قدیم ومقارن با 5571 قبل از میلاد دانسته اند.بعضی از موبدان زرتشتی آن را 2715 سال پیش از تولد زرتشت انگاشته اند.

تاریخ رصد.این تاریخ ایرانی است و مبدا آن اولین رصد در رصد خانه نیمروز یا رصد خانه بلخ بوده ومقارن بوده است با 2346 قبل از هجرت/1725 قبل از میلاد.این رصد در محاسبات کنونی تقویم ما نقشی شایان توجه داشته است.ذبیح بهروز در تقویم و تاریخ در ایران می نویسد که محل رصد خانه نیمروز در وسط منطقه آبادان جهان آن زمان واقع بوده است.

تاریخ جلالی.مبدا این تاریخ که پایه گاهشماری کنونی ما است روز آدینه 9 رمضان 471 هجری قمری/15 مارس 1079 میلادی/15 آدار اسکندری/19 فروردین 448 یزدگردی/و (بر طبق گاهشماری کنونی) اول فروردین 458 هجری شمسی بوده است.تاریخ جلالی مبدا سال جلوس ملکشاه بر اریکه سلطنت بوده است.

 

 

گردآوری و نگارش:امین اسعدی

E-mail:[e-mail]

ID:phoenix_0072002

به یاری خانم مهتاب سعیدان

گاهنامه 4

قرار بر این بود که این مقاله قسمت چهارم وآخرین سری مقالات گاهنامه باشد.اما به پیشنهاد برخی حال که در راه نوشتن به موضوع گاهنامه پرداخته ام از آن گذر سطحی نداشته باشمو سعی کنم که آن را توضیح بیشتری داده تا تمام مجهولات این موضوع برای همگان به معلومات مبدل گردانم.در تمامی علوم و به خصوص نجوم و در کل تمام هستی آن چه که همه را تحت الشعاع خود قرار داده است گذر زمان می باشد.و همین ضرورت آشنایی ما را با زمان وگذر آن فراهم می کند.در این قسمت به واحد های اندازه گیری زمان پرداخته ام.امیدوارم که توجهتان را جلب کند.از عزیزانی کهپیشنهاد یا انتقادی دارند تقاضا دارمبا ایمیل من (که در پایان مطلب داده شده است) ارتباط برقرار کنند.

واحد های اندازه گیری زمان:

طبیعی ترین واحد برای اندازه گیری زمان شبانه روز یا به طور مختصر روز است.که نتیجه حرکت وضعی زمین است.روز بر 3 قسم است:روز نجومی،روز خورشیدی حقیقی،روز خورشیدی متوسط.

روز نجومی زمان لازم برای یک دور حرکت وضعی زمین یا زمان محصور بین دو عبور پیاپی نصف النهار علیای محل بر مرکز ستاره ای ثابت است.طول آن نیز ثابت می باشد.

روز خورشیدی حقیقی فاصله زمانی بین دو عبور پیاپی نصف النهار محل بر مرکز خور شید است.طول روز خورشیدی حقیقی به دو سبب متغیرو اندکی از روز نجومی بیشتر است:یکی ثابت نبودن سرعت حرکت زمین که در نتیجه آن طول روز تغییر می کند; دیگری میل صفحه دایره البروج نسبت به دایره استوا.

روز خورشیدی متوسط فاصله دو عبور متوالی نصف النهار محل است بر مرکز خورشید متوسط.مقدار آن ثابت است و مساوی است با میانگین طول روز های خورشیدی حقیقی در یک سال.این روز در حدود 4 دقیقه از روز نجومی بلندتر است.آن را روز متعارفی نیز می گویند.مبدا روز خورشیدی حقیقی ظهر و مبدا روز متعارفی نیم شب است.

واحد زمان کوچکتر از روز یک بیست و چهارم روز است که ساعت نامیده می شود.ساعت را تسو (tasu) نیز می گویند.

اما تقسیم روز همیشه به این صورت نبوده است.در تمدن سومری روز و شب هر یک به سه قسمت مساوی تقسیم می شده است.بابلیان روز را به 12 ساعت روشن و 12 ساعت تاریک تقسیم می نمودند.تقسیم کنونی براساس شستگانی بابلی منتسب به مصریان است.

واحد طبیعی زمان بزرگتر از روز ماه است که فاصله آن دو دیدن متوالی ماه نو (هلال) است.ماه هلالی از 29.26 تا 29.8 روز تغییر می کند و مدت متوسط آن 29.530589 روز یا 29 روز و 12 ساعت و44 دقیقه و 2.88 ثانیه است.

واحد طبیعی زمان بزرگتر از ماه سال است که بر دو گونه می باشد:خورشیدی و مهی (قمری).سال خورشیدی نیز بر دو گونه است:نجومی و اعتدالی.سال خورشیدی اعتدالی 365.2421987 روز یا 365 روز و 5 ساعت و 48 دقیقه و 45.96768 ثانیه است.سال نجومی برابر است با 1.00003579 سال اعتدالی یا 365 روز و 6 ساعت و9 دقیقه و 12.2 ثانیه است.

سال مهی (قمری) = 12 ماه مهی = 12*29.530589 = 354.367068 روز متوسط = 354 روز و 8 ساعت و 48 دقیقه و 34.67 ثانیه.

هفته:

در قسمت قبل توضیحاتی در این باب دادهام.ولی مناسب دانسته ام  درباره هفته توضیحات بیشتری بدهم.

برای روابط اجتماعی واحدی کوچکتر از ماه نیاز بود.بعضی اقوام باستان دوره های 4 روزی معمول بوده است.در مصر دورهای 10 روزه و در روم دوره ای 9 روزه متداول بوده است در چین دورهای 10 روزه به نام هسون معمول بوده است.در تقویم زرتشتی ماه به دو دوره 7 روزی  و دو دوره 8 روزی تقسیم می شده است.در تقویم انقلابی فرانسه یعنی بعد از انقلاب 1789 «کاد» یعنی دوره 10 روزه جای هفته را گرفت ولی چند سال بیشتر دوام نیاورد.از عوامل مهمی را که در به وجود آمدن هفته موثر می دانند.یکی مقدس بودن عدد 7،فاصله بین ماه نو (هلال) تا ماه نیمه (تربیع) و ماه نیمه تا ماه تمام (بدر) و مهم ترین آن انجم هفتگانه جهان قدیم:خورشید،مه،تیر،ناهید،بهرام،برجیس (یا هرمزد) و کیوان هستند.

 

گردآوری و نگارش:امین اسعدی

E-mail:[e-mail]

ID:phoenix_0072002

به یاری خانم مهتاب سعیدان